نقش GeoDNS در مقابله با آسیب‌های قطعی اینترنت

یکی از کمترین آسیب‌هایی که قطعی اینترنت به کسب‌وکارهای آنلاین وارد می‌کند، از دست رفتن تلاش‌هایی است که برای سئوی سایت انجام داده‌اید. در این مقاله توضیح می‌دهیم که GeoDNS چطور کمک می‌کند تا کمی از این آسیب‌ها بکاهید. همچنین توضیح می‌دهیم که چطور باید از GeoDNS استفاده کنید و مزایا و معایب آن در چنین شرایطی چیست.

ابتدا بیایید منظورمان را از قطعی اینترنت شفاف کنیم.

انواع قطعی اینترنت

پیش از آنکه به نحوه عملکرد GeoDNS بپردازیم، در مورد انواع اتفاقاتی که ممکن است منجر به قطعی اینترنت شوند صحبت می‌کنیم، تا بتوانیم برای هر مشکل راه‌حل مناسب آن را ارائه کنیم.

قطعی سراسری (کشوری)

این نوع قطعی معمولاً به دلایل سیاسی یا امنیتی رخ می‌دهد. در قطعی سراسری، دسترسی کاربران یک کشور (یا بخش بزرگی از آن) به اینترنت به‌طور کامل یا تا حد زیادی قطع می‌شود. در این حالت کاربران نمی‌توانند به وب‌سایت‌های خارجی وصل شوند، بیشتر سرویس‌های آنلاین از کار می‌افتند یا حتی کل ارتباط اینترنتی مختل می‌شود.

قطعی دیتاسنتر

دیتاسنترها اغلب به‌دلیل قطعی برق، مشکل در سیستم برق اضطراری یا نقص سخت‌افزارها (مثل روتر، سوئیچ یا سرورها) از کار می‌افتند. گاهی هم خطای انسانی هنگام انجام تنظیمات یا نگهداری دلیل این اتفاق است که تجربه نشان داده است که زودتر از حالت قبلی می‌توانند به وضعیت عادی برگردند.

قطعی شبکه

قطعی شبکه معمولاً به دلیل اختلالاتی که در لایه زیرساخت اینترنت ایجاد می‌شود رخ می‌دهد. مثلاً اختلال در مسیرهای اینترنت (Routing)، مشکل در روترها یا سوئیچ‌های شبکه یا قطعی فیبر نوری در مسیر ارتباط.

قطعی بر اثر حملات DDoS

قطعی بر اثر حملات DDoS زمانی اتفاق می‌افتد که تعداد بسیار زیادی درخواست هم‌زمان به یک سرور، سایت یا شبکه ارسال شود و منابع آن را اشغال کند. در این حالت سرور دیگر نمی‌تواند به درخواست‌های واقعی کاربران پاسخ بدهد و سایت یا سرویس کند می‌شود یا کاملاً از دسترس خارج می‌شود.

💡برای اطلاعات بیشتر در این باره، مقاله «دیداس چیست؟» را بخوانید.

خب؛ بعد از این پیش‌زمینه می‌خواهیم بفهمیم که استفاده از GeoDNS در شرایط مختلف قطعی اینترنت چه کمکی به ما می‌کند و تا چه حد می‌تواند جلوی ضرر را بگیرد.

نقش GeoDNS در کاهش آسیب‌های قطعی اینترنت

قبلاً در مقالۀ «GeoDNS چیست؟» گفتیم که:

GeoDNS (مخفف Geographic DNS و به فارسی: سیستم نام دامنه جغرافیایی) روشی در مدیریت DNS است که بر اساس موقعیت جغرافیایی کاربر، یک IP متفاوت به او برمی‌گرداند. یعنی وقتی کاربر دامنه‌ای را درخواست می‌کند، سرور DNS تشخیص می‌دهد کاربر از کدام کشور یا منطقه است و او را به نزدیک‌ترین یا مناسب‌ترین سرور هدایت می‌کند.

حالا باید دید این فناوری در زمان قطعی اینترنت چطور به کاهش آسیب‌های وارده به کسب‌وکارهای آنلاین کمک می‌کند. از 4 منظر مختلف پاسخ این سوال را می‌دهیم.

۱. توزیع ریسک جغرافیایی

استفاده از GeoDNS امکان توزیع سرویس بر روی چندین سرور در مناطق مختلف جغرافیایی را فراهم می‌کند. در صورت قطع اینترنت در یک کشور، کاربران آن منطقه به‌صورت خودکار به سرورهای کشورهای مجاور هدایت می‌شوند.

برای مثال، اگر اینترنت ایران دچار اختلال شود و سرور اصلی سایت شما در آلمان مستقر باشد، کاربرانی که داخل ایران هستند به سایت‌تان دسترسی نخواهند داشت؛ اما با GeoDNS دو سرور (یکی در ایران و یکی در خارج) دارید. بنابراین، کاربران ایرانی به سرورهای مستقر در ایران متصل می‌شوند و می‌توانند از این طریق سایت‌تان را ببینند؛ کاربران خارج از ایران هم از همان سرور آلمان به سرویس شما دسترسی خواهند داشت.

۲. بررسی وضعیت سرورها و تشخیص خودکار اختلال

سیستم‌های پیشرفته GeoDNS به‌طور مداوم وضعیت در دسترس بودن سرورها را رصد می‌کنند. در صورت عدم پاسخگویی یک سرور، آن سرور به‌صورت خودکار از چرخه خدمات‌دهی خارج شده و ترافیک به سرورهای در دسترس یا فعال منتقل می‌شود.

این فرآیند معمولاً در بازه زمانی چند ثانیه انجام می‌گیرد و کاربر نهایی از وقوع اختلال مطلع نمی‌شود.

۳. مسیریابی پویا در شرایط بحرانی

در شرایط اضطراری، امکان تغییر مسیریابی به‌صورت دستی یا خودکار وجود دارد. به این صورت که اگر اطلاع قبلی از قطعی اینترنت در یک کشور داشته باشیم، می‌توانیم قبل از قطعی، ترافیک را به لوکیشن های دیگر منتقل کنیم.

۴. کاهش تأثیر حملات DDoS

وقتی یک سرور درگیر حمله DDoS می‌شود، GeoDNS می‌تواند ترافیک واقعی (یعنی ترافیکی که شامل ربات‌ها نیست) را به سرورهای دیگر هدایت کند. با این قابلیت می‌توانیم کاری کنیم تا دست‌کم بخشی از سرویس همچنان در دسترس باقی بماند.

البته باید بدانید که GeoDNS به‌تنهایی برای مقابله با حملات DDoS کافی نیست و باید با سرویس‌های تخصصی ضد حملات DDoS ترکیب شود.

نمونه‌های واقعی از قطعی و کارایی GeoDNS

در حال حاضر که این مقاله را می‌نویسیم، بیشتر از یک ماه است که با قطعی اینترنت بین‌الملل مواجهیم؛ اما خب از آنجایی که خیلی خوش‌شانسیم (!) و ید طولایی در عدم دسترسی به اینترنت و ابزارهای بین‌المللی داریم، بد نیست چند نمونۀ دیگر را نیز مرور کنیم تا بتوانیم برای سناریوهای مختلف آماده باشیم.

قطعی سراسری اینترنت در ایران – آبان ۱۳۹۸

یکی از پررنگ‌ترین نمونه‌های قطعی اینترنت در ایران، آبان ۱۳۹۸ بود که طی آن، اینترنت کشور به مدت حدود یک هفته تقریباً به‌طور کامل قطع شد. این قطعی گسترده، تأثیرات وحشتناکی بر کسب‌وکارهای آنلاین داشت و بسیاری از استارتاپ‌ها و فروشگاه‌های اینترنتی دچار خسارات مالی سنگین شدند.

حتی خیلی از بیزینس‌هایی که به حیاتشان ادامه دادند، مجبور به تعدیل گسترده نیروها یا تغییر مدل کسب‌وکارشان شدند.

اختلالات گسترده اینترنت در دی ۱۴۰۴

همین امسال هم، یعنی در دی ماه ۱۴۰۴، شاهد اختلالات قابل‌توجه در دسترسی به اینترنت بودیم. این اختلالات که حدوداً یک ماه ادامه داشت (و دارد)، بار دیگر ضرورت برنامه‌ریزی برای تداوم کسب‌وکار را برای شرکت‌های فعال در فضای دیجیتال یادآوری کرد.

این بار کسب‌وکارها اندکی آماده‌تر بودند و با بهره‌گیری از معماری چندمنطقه‌ای و GeoDNS توانستند حداقل برای مشتریان خارجی خود یا کاربرانی که از طریق سرویس‌های VPN دسترسی به اینترنت داشتند، ارائه خدمات را ادامه دهند.

البته، باز هم نمی‌توانیم بگوییم که این ایده نجات‌بخش بوده و هیچ ضرری ندیدند! خیر؛ با این وجود هم، ضررهای مالی و روانی‌ای که کسب‌وکارهای اینترنتی در این مدت متحمل شدند، بر کسی پوشیده نیست و شاید سال‌ها زمان برای جبران آن نیاز باشد.

در کل، این موارد نشان می‌دهد که برای کسب‌وکارهای ایرانی، داشتن استراتژی مناسب برای مواجهه با قطعی‌های احتمالی، نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت است.

قطعی فیسبوک در اکتبر ۲۰۲۱

در خارج از ایران هم قطعی اینترنت یا احتمال از دسترس خارج شدن ابزارها وجود دارد (اما خب این کجا و آن کجا!)

برای مثال در سال ۲۰۲۱ فیسبوک به مدت ۶ ساعت از دسترس خارج شد. علت اصلی این اتفاق اختلال در لایه DNS بود. کلاً این مثال را آوردیم که بگوییم استفاده از معماری GeoDNS توزیع‌شده‌تر می‌توانست به رفع سریع‌تر مشکل یا حفظ فعالیت بخشی از سرویس فیسبوک کمک کند.

درس‌های آموخته‌شده از تجربه قطعی اینترنت در ایران

تجربه قطعی‌های گسترده اینترنت در ایران، نکات مهمی را برای کسب‌وکارهای داخلی روشن کرده است:

ضرورت تنوع جغرافیایی

اتکا به سرورهای مستقر تنها در داخل کشور، ریسک بالایی دارد. داشتن حداقل یک یا چند سرور در خارج از کشور می‌تواند تعیین‌کنندۀ بقا و فروپاشی کسب‌وکار در شرایط بحرانی باشد.

اهمیت آمادگی قبلی

پس از وقوع قطعی، راه‌اندازی زیرساخت جدید بسیار دشوار است. برنامه‌ریزی و پیاده‌سازی GeoDNS باید پیش از بروز بحران انجام شود.

ضرورت تست و شبیه‌سازی

بسیاری از کسب‌وکارها متوجه شدند که زیرساخت‌های آن‌ها در عمل به خوبی نقشه‌های روی کاغذ عمل نمی‌کند؛ پس تست منظم سناریوهای مختلف، حیاتی است.

نقش ارتباط با مشتریان

داشتن کانال‌های ارتباطی جایگزین (مانند شبکه‌های اجتماعی خارجی، تیکت سایت، ایمیل، پیامک و…) برای اطلاع‌رسانی به مشتریان داخل و خارج از ایران، در زمان قطعی بسیار مهم است.

معماری چندمنطقه‌ای: پیش‌نیاز موفقیت

برای آنکه بتوانیم از مزایای GeoDNS در مقابله با آسیب‌های سئویی ناشی از قطعی اینترنت (مانند افت رتبه‌های گوگل) استفاده کنیم، نیاز به پیاده‌سازی معماری چندمنطقه‌ای داریم.

در پیاده‌سازی معماری چندمنطقه‌ای، به این سه نکته باید توجه داشته باشیم:

• استقرار در حداقل سه منطقه جغرافیایی: ترجیحاً در قاره‌های مختلف مستقر باشند. این رویکرد تضمین می‌کند که در صورت خروج کامل یک منطقه از دسترس، دو منطقه دیگر همچنان فعال خواهند بود.
• همگام‌سازی داده‌ها: دیتابیس و فایل‌ها باید بین مناطق مختلف همگام‌سازی (Sync) شوند تا کاربر همیشه به آخرین اطلاعات دسترسی داشته باشد.
• تست منظم Failover: بهتر است سناریوهای مختلف اختلال شبیه‌سازی شوند تا از کارایی و عملکرد سیستم در شرایط بخرانی واقعی مطمئن شوید.

استراتژی‌های پیشرفته پیاده‌سازی GeoDNS

در کنار معماری چندمنطقه‌ای، سه نوع معماری دیگر هم داریم که در ترکیب با هم می‌توانند پایداری سرور را بیشتر کنند.

معماری Active-Active

در این مدل، تمامی سرورها به‌طور همزمان فعال بوده و بار را بین خود تقسیم می‌کنند. در صورت قطعی یکی از سرورها، سایر سرورها ترافیک را دریافت می‌کنند.

معماری Active-Passive

در این رویکرد، یک سرور اصلی وجود دارد و سایر سرورها تنها در شرایط اضطراری فعال می‌شوند. این مدل از نظر هزینه مقرون‌به‌صرفه‌تر است؛ اما زمان بیشتری طول می کشد تا سرور جایگزین در دسترس قرار بگیرید.

رویکرد ترکیبی (Hybrid)

ترکیبی از هر دو معماری قبلی است. برای مثال، دو منطقه در حالت Active-Active قرار می‌گیرند و یک منطقه سوم صرفاً برای شرایط بحرانی در حالت آماده‌باش خواهد بود.

چالش‌ها و محدودیت‌های استفاده از GeoDNS

استفاده از GeoDNS بدون عیب هم نیست و با محدودیت‌هایی همراه است که باید به آن‌ها دقت کنیم:

تأخیر در انتشار تغییرات (Propagation)

یکی از چالش‌های استفاده از GeoDNS این است که تغییرات DNS فوراً در همه‌جای اینترنت اعمال نمی‌شود. وقتی شما یک رکورد DNS را تغییر می‌دهید (مثلاً IP سرور یک منطقه را عوض می‌کنید)، مدتی طول می‌کشد تا این تغییر در کش سرورها و Resolverهای مختلف اینترنت به‌روزرسانی شود. به این فرایند DNS Propagation گفته می‌شود.

هزینه‌های عملیاتی

بدیهی است که نگهداری چندین سرور در مناطق مختلف جغرافیایی هزینه‌بر است. البته بالا رفتن قیمت ارز را نیز باید به این مورد اضافه کنیم.

پیچیدگی مدیریت

پیاده‌سازی GeoDNS معمولاً ساده نیست. چون باید چند سرور در مناطق مختلف، تنظیمات DNS، توزیع ترافیک و سلامت سرورها را هم‌زمان مدیریت کنید. برای این کار معمولاً به تیم فنی آشنا با زیرساخت شبکه و ابزارهای مانیتورینگ نیاز است تا بتوانند وضعیت سرورها، ترافیک و خطاها را دائماً بررسی کنند. (لیموهاست می‌توانید این کار را برایتان انجام دهد)

چالش‌های همگام‌سازی

وقتی یک سرویس روی چند سرور در مناطق مختلف اجرا می‌شود، باید داده‌ها بین آن‌ها همگام (Sync) بماند. اگر این همگام‌سازی درست انجام نشود، کاربران ممکن است اطلاعات متفاوتی ببینند.

مثلاً در یک فروشگاه اینترنتی ممکن است شماره آخرین سفارش روی یک سرور ۱۴۰۰۰ باشد اما روی سرور دیگر ۱۴۰۱۰؛ در نتیجه اطلاعات سفارش‌ها یا موجودی کالاها با هم ناهماهنگ می‌شود.

محدودیت‌های تحریم

برای کسب‌وکارهای ایرانی، استفاده از برخی سرویس‌های بین‌المللی DNS، CDN یا Cloud ممکن است با محدودیت‌هایی همراه باشد. بعضی شرکت‌ها به‌دلیل تحریم‌ها به کاربران ایرانی خدمات نمی‌دهند یا حساب‌ها را مسدود می‌کنند. به همین دلیل انتخاب سرویس‌دهنده مناسب و در نظر گرفتن ریسک‌های تحریم یکی از چالش‌های استفاده از GeoDNS محسوب می‌شود.

توصیه‌های عملیاتی برای کسب‌وکارهای ایرانی

برای استفاده مؤثر از GeoDNS در مقابله با قطعی اینترنت در ایران، رعایت نکات زیر ضروری است:

• تنظیم TTL پایین برای رکوردهای حیاتی: مقدار ۶۰ تا ۳۰۰ ثانیه توصیه شده است تا تغییرات با سرعت بیشتری اعمال شود.
• نظارت شبانه‌روزی: استقرار سیستم‌های هشدار خودکار برای اطلاع فوری از بروز مشکلات پیشنهاد می‌شود.
• تست استرس: حداقل ماهانه یک‌بار، سناریوهای مختلف قطعی را شبیه‌سازی کنید.
• مستندسازی جامع: تمامی مراحل فرآیند Failover را به‌طور دقیق مستند کنید تا در شرایط بحرانی دچار سردرگمی نشوید.
• استفاده از چندین ارائه‌دهنده DNS: با توجه به احتمال بروز اختلال در خود ارائه‌دهنده DNS، اتکا به یک ارائه‌دهنده توصیه نمی‌شود.
• انتخاب مناطق جغرافیایی مناسب: برای کسب‌وکارهای ایرانی، داشتن سرور در کشورهای همسایه نظیر ترکیه، امارات یا آذربایجان، علاوه بر سرورهای اروپایی، می‌تواند مفید باشد.
• ایجاد پلن ارتباطی بحران: کانال‌های جایگزین برای اطلاع‌رسانی به مشتریان در زمان قطعی فراهم کنید.

سخن آخر

GeoDNS راه‌حل جامعی برای رفع کلیه مشکلات ناشی از قطعی اینترنت نیست؛ اما یکی از مهم‌ترین لایه‌های دفاعی در برابر این تهدیدات به‌شمار می‌آید. ترکیب GeoDNS با معماری چندمنطقه‌ای، نظارت هوشمند و برنامه‌ریزی دقیق، می‌تواند ریسک قطعی را به حداقل برساند.

تجربه قطعی‌های گسترده اینترنت در آبان ۱۳۹۸ و دی ۱۴۰۴ به کسب‌وکارهای ایرانی نشان داد که داشتن زیرساخت مقاوم در برابر اختلالات اینترنت، دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت حیاتی است. در دنیای کنونی که حتی چند دقیقه اختلال در سرویس می‌تواند خسارات مالی قابل‌توجه را در پی داشته باشد، سرمایه‌گذاری در این زیرساخت‌ها یک تصمیم استراتژیک محسوب می‌شود.