امنیت لینوکس بهتر است یا ویندوز؟ چرا؟

طرفداران لینوکس یک جمله جالب و طعنه‌آمیز درباره مایکروسافت و سیستم‌عامل ویندوز دارند که می‌گویند:

«?In a world without walls, who needs Gates or Windows»

مفهوم این جمله این است که در دنیای آزاد و بدون محدودیت (مثل دنیای متن‌باز لینوکس)، دیگر نیازی به سیستم‌های بسته‌ای مثل ویندوز و شرکت مایکروسافت نیست!

اما آیا واقعاً این‌طور است؟

به طور کلی و از نظر خیلی از متخصصان این حوزه، لینوکس از نظر طراحی، سیستم‌عامل امن‌تری محسوب می‌شود؛ ولی این به آن معنا نیست که لینوکس کاملاً نفوذناپذیر است یا ویندوز کاملاً ناامن است.

واقعیت کمی پیچیده‌تر از حرفاست و لازم است برای صدور رای نهایی، امنیت این دو سیستم عامل را از جهات مختلف مورد بررسی قرار دهیم. شاید نتیجه این مقایسه تصورتان را درباره امنیت لینوکس و ویندوز تغییر دهد!

خلاصه مقاله در یک نگاه 🕵️

بسیاری از کاربران معتقدند لینوکس امنیت بیشتری دارد و دلایل زیادی از جمله متن‌باز بودن، ساختار غیرمتمرکز لینوکس و تنوع توزیع‌ها را بیان می‌کنند.

در جدول زیر می‌توانید با یک نگاه، متوجه تفاوت‌های لینوکس و ویندوز از نظر امنیت شوید:

اگر کنجکاوید بیشتر درباره این تفاوت‌ها بدانید ادامه مقاله را بخوانید.

۵ دلیل که نشان می‌دهد لینوکس از ویندوز امن‌تر است

طرفداران سیستم‌عامل لینوکس دلایلی را مطرح می‌کنند که مهر تاییدی بر امنیت بیشتر لینوکس نسبت به ویندوز می‌‌گذارد. بیایید این دلایل را مرور کنیم:

۱. سطح دسترسی پیش‌فرض در لینوکس از بدافزارها جلوگیری می‌کند

یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌ها بین لینوکس و ویندوز، فلسفه طراحی آنهاست.

لینوکس از ابتدا به‌عنوان یک سیستم چندکاربره یا مولتی‌یوزر (multi-user) طراحی شد؛ یعنی هر کاربر می‌تواند در محدوده‌ دسترسی خود فعالیت می‌کند و فقط حساب کاربری روت (Root) اجازه انجام تغییرات سیستمی را دارد. 

به این رویکرد در امنیت، اصل کمترین دسترسی (Least Privilege Principle) گفته می‌شود.

این طراحی باعث می‌شود که حتی اگر بدافزاری وارد سیستم شود، نتواند به سادگی به بخش‌های حیاتی نفوذ کند، چون دسترسی به سطح root ندارد. برای مثال، نصب نرم‌افزاری که بتواند روی هسته لینوکس تأثیر بگذارد یا تغییرات سیستمی ایجاد کند، نیازمند تأیید و افزایش سطح دسترسی است.

در مقابل، ویندوز تا مدت‌ها چنین ساختاری نداشت و  به‌صورت پیش‌فرض، دسترسی مدیریتی کامل به کاربران و فایل‌های دانلودی می‌داد.
برای نمونه، در نسخه‌های قدیمی‌تر مانند Windows XP یا حتی Windows 7، بسیاری از کاربران با اکانت مدیر (Administrator) کار می‌کردند و این مسئله باعث می‌شد بدافزار‌ها بتوانند با اختیارات کامل فعالیت کنند.

البته ناگفته نماند که مایکروسافت در چند سال گذشته سعی کرده که با اضافه کردن قابلیت‌هایی دسترسی برنامه‌ها را محدود کند؛ هرچند ساختار اصلی ویندوز از گذشته طوری طراحی شده که نسبت به لینوکس ساده و محدودکننده (مینیمالیستی) نیست.

۲. لینوکس متن‌باز است

لینوکس یک سیستم‌عامل رایگان و متن‌باز است؛ یعنی کد آن برای همه جهان آزاد و قابل بررسی است. این ویژگی دو رویکرد متفاوت ایجاد می‌کند👇

از یک طرف توسعه‌دهندگان زیادی در سراسر دنیا می‌توانند آسیب‌پذیری‌های آن را بررسی، مشکلاتش را پیدا و حتی بر اساس آن، سیستم‌عامل‌های مختلفی به نام توزیع‌های لینوکس ایجاد کنند. 

همین شفافیت باعث می‌شود ایرادهای امنیتی سیستم‌عامل سریع‌تر شناسایی و برطرف شوند. 

از طرف دیگر هم بازبودن کد به معنی آن است که مهاجم هم می‌تواند سازوکار سیستم را مطالعه کند. اما در عمل، مزیت نظارت جمعی بسیار پررنگ‌تر از این ضعف بالقوه است.

در مقابل، ویندوز یک نرم‌افزار اختصاصی و متن‌بسته است که هیچ‌کس جز مایکروسافت به کد منبع آن دسترسی ندارد. 

این رویکرد از دید مایکروسافت به‌عنوان یک مزیت امنیتی دیده می‌شود، چون جزو «رازهای فنی» محسوب می‌شود و مهاجم نمی‌تواند معماری داخلی سیستم را ببیند. ولی خب این‌طوری شفافیت کم‌تری در ارزیابی امنیتی وجود دارد و کاربران باید به گزارش‌های رسمی مایکروسافت اعتماد کنند.

۳. نصب نرم‌افزار در لینوکس از منابع معتبر انجام می‌شود

در لینوکس، ساختار مخازن نرم‌افزاری (Software Repositories) به‌گونه‌ای طراحی شده که کاربر می‌تواند تمام اجزای سیستم را از یک مرکز واحد رسمی و امن نصب و به‌روزسانی کند. مثلاً در توزیع‌هایی مثل Ubuntu یا Fedora، تنها با یک دستور ساده مثل sudo apt update && sudo apt upgrade، تمام بسته‌ها از منبع رسمی و مورد اعتماد به‌روزرسانی می‌شوند.

این روش هم ساده و سریع است، هم کنترل بیشتری بر منبع نرم‌افزار خواهید داشت و احتمال دانلود فایل‌های مخرب خیلی کمتر است. 

اما در ویندوز معمولاً یک مسیر واحد و مشخص برای نصب برنامه‌ها وجود ندارد و کاربران برای دانلود نرم‌افزارها به سایت‌های مختلف مراجعه می‌کنند. مشکل اینجاست که همه این سایت‌ها معتبر نیستند و بعضی از آن‌ها ممکن است فایل‌های دستکاری‌شده یا آلوده به بدافزار ارائه دهند و امنیت کاربر را به خطر بیندازند.

از طرفی هم، در ویندوز، به‌روزرسانی‌ها توسط Windows Update انجام می‌شوند، اما در کنار آن، هر نرم‌افزار جانبی نیز سیستم به‌روزرسانی خاص خود را دارد (مثلاً Chrome، Adobe Reader یا درایورها).

تکه‌تکه‌بودن این فرآیند باعث می‌شود همیشه احتمال باقی ماندن بخش‌هایی بدون پچ وجود داشته باشد.

۴. کاربران کمتر، هدف کمتر

یک عامل مهم در امنیت شبکه، میزان محبوبیت یک سیستم است. از آنجایی که کاربران لینوکس در مقایسه با ویندوز کمتر هستند، هکرها معمولاً تمرکز اصلی خود را روی ویندوز می‌گذارند؛ چرا؟

چون سیستم‌عاملی که میلیاردها نفر از آن استفاده می‌کنند و صدها هزار نرم‌افزار جانبی برایش وجود دارد، به‌صورت طبیعی هدف جذاب‌تری برای مهاجمان است و با یک حمله موفق می‌توانند به تعداد خیلی بیشتری از سیستم‌ها آسیب بزنند یا از آن‌ها سود بگیرند.

از طرف دیگر، لینوکس فقط یک نسخه واحد ندارد و در قالب توزیع‌های مختلف مثل Ubuntu، Fedora یا Arch ارائه می‌شود. هرکدام از این توزیع‌ها تنظیمات، ساختارها و حتی ابزارهای متفاوتی دارند.

همین تنوع باعث می‌شود ساخت یک بدافزار واحد که بتواند روی همه نسخه‌ها به یک شکل اجرا شود، سخت‌تر باشد. در نتیجه مهاجم‌ها باید برای هر محیط جداگانه روش خاصی طراحی کنند که هم زمان‌بر است و هم پیچیدگی بیشتری دارد.

📌 برای آشنایی با توزیع های لینوکس و مقایسه‌ کارکرد آن‌ها می‌توانید به مقاله لینک‌شده سر بزنید.

هاست لینوکس

مدیریت میزبانی در اختیار شماست! مناسب برای تمام CMS‌ها و سازگار با انواع زبان‌ها

شروع قیمت از
۹۹۰ هزار تومان (سالیانه)

خرید هاست لینوکس

۵. جمع‌آوری داده کمتر در لینوکس

در ویندوز به‌صورت پیش‌فرض داده‌های مختلفی مثل اطلاعات سخت‌افزار، عملکرد سیستم، گزارش خطاها و نحوه استفاده از بعضی برنامه‌ها جمع‌آوری و برای مایکروسافت ارسال می‌شود.

در لینوکس اما وضعیت متفاوت است. بیشتر توزیع‌های لینوکس به‌طور پیش‌فرض هیچ داده شخصی یا آماری از کاربر ذخیره نمی‌کنند، مگر اینکه خود کاربر آن را فعال کرده باشد. به همین دلیل، لینوکس از نظر حفظ حریم خصوصی معمولاً گزینه محدودتر و کنترل‌شده‌تری محسوب می‌شود.

پس تا اینجا متوجه شدیم که اگر معیار مقایسه ما امنیت باشد، سیستم‌عامل لینوکس، امن‌تر از ویندوز است.

حالا ممکن است این سوال برایتان پیش بیاید که:

لینوکس چگونه امنیت را در سطح کرنل اعمال می‌کند؟

امن بودن لینوکس صرفاً به دلایلی که تا اینجا گفتیم مربوط نمی‌شود. هسته (کرنل) لینوکس هم چارچوب‌های امنیتی قدرتمندی دارد که مشخص می‌کند برنامه‌ها و سرویس‌ها (حتی اگر دچار نفوذ یا compromise شده باشند) چه دسترسی‌هایی دارد و چه کارهایی می‌توانند انجام دهند.

لینوکس از یک مدل امنیتی به نام کنترل دسترسی اجباری (MAC) استفاده می‌کند. یعنی این خود سیستم‌عامل است که به‌صورت سخت‌گیرانه تصمیم می‌گیرد هر پردازش چه مجوزهایی داشته باشد، نه اینکه این تصمیم را کاملاً به کاربران یا توسعه‌دهندگان واگذار کند.

در ادامه، سه مکانیزم اصلی که باعث می‌شوند نفوذ به لینوکس سخت‌تر شود را بررسی می‌کنیم:

۱. مکانیزم Seccomp لینوکس (حالت محاسبات امن)

Seccomp را می‌شود مثل یک فیلتر خیلی سخت‌گیر برای درخواست‌هایی در نظر گرفت که برنامه‌ها به سیستم‌عامل می‌فرستند. این درخواست‌ها که به آن‌ها «فراخوانی سیستمی» یا «system calls» گفته می‌شود، زمانی استفاده می‌شوند که یک برنامه بخواهد به منابع مهمی مثل فایل‌ها، حافظه یا شبکه دسترسی پیدا کند.

در حالت عادی، یک برنامه می‌تواند به تعداد زیادی از این دسترسی‌ها نیاز داشته باشد. اما seccomp این امکان را می‌دهد که توسعه‌دهنده دقیقاً مشخص کند کدام دسترسی‌ها مجاز هستند و بقیه به‌طور کامل مسدود شوند. این کار باعث می‌شود اگر برنامه‌ای هم دچار مشکل یا نفوذ شد، مهاجم نتواند خیلی راحت از سیستم سوءاستفاده کند.

به همین دلیل، بسیاری از برنامه‌های مدرن مثل مرورگرهای وب و ابزارهای اجرای کانتینر مثل Docker از seccomp استفاده می‌کنند تا رفتارهای حساس و خطرناک را محدود کنند.

در ویندوز هم ابزارهایی مثل AppContainer و Job Object برای جدا کردن و محدود کردن برنامه‌ها وجود دارد، اما به اندازه seccomp در لینوکس، کنترل دقیق روی این نوع درخواست‌ها ارائه نمی‌دهند.

۲. مکانیزم SELinux (لینوکس با امنیت تقویت‌شده)

SELinux کنترل بسیار دقیقی بر این دارد که هر پردازش به چه فایل‌ها، پورت‌ها و منابع سیستمی دسترسی داشته باشد.

برخلاف سیستم مجوزهای معمول لینوکس، SELinux سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای اعمال می‌کند که هر برنامه را فقط به منابعی که واقعاً نیاز دارد محدود می‌کند. این محدودسازی باعث می‌شود حتی اگر یک برنامه هک شود، میزان آسیب به حداقل برسد.

SELinux به‌طور گسترده در توزیع‌های سازمانی لینوکس مثل Red Hat Enterprise Linux و Fedora استفاده می‌شود.

در مقابل، همانطور که گفتیم، ویندوز بیشتر از مدل کنترل دسترسی اختیاری (DAC) استفاده می‌کند که در آن کاربران و مدیران سیستم سطح دسترسی‌ها را تعیین می‌کنند.

۳. ابزار AppArmor در لینوکس 

ابزار AppArmor با استفاده از پروفایل‌ها، مشخص می‌کند که هر برنامه به چه فایل‌ها، دستگاه‌ها و قابلیت‌های شبکه‌ای دسترسی داشته باشد.

عملکرد AppArmor تقریباً شبیه SELinux است، با این تفاوت که معمولاً پیکربندی و نگهداری آن ساده‌تر است. این ابزار نیز دسترسی برنامه‌ها را فقط به منابع ضروری محدود می‌کند و در صورت نفوذ، میزان آسیب را کاهش می‌دهد.

توزیع‌هایی مانند Ubuntu و SUSE Linux معمولاً AppArmor را به‌صورت پیش‌فرض فعال دارند و بدون پیچیدگی زیاد، یک لایه امنیتی قوی فراهم می‌کنند.

در ویندوز هم فناوری‌های مشابهی برای کنترل برنامه‌ها وجود دارد، اما تمرکز آن‌ها بیشتر بر این است که چه برنامه‌هایی اجرا شوند، نه اینکه برنامه‌های در حال اجرا به چه چیزهایی دسترسی داشته باشند.

اگر بخواهم خلاصه بگویم:

مجموعه این ابزارها باعث می‌شود لینوکس یک مدل امنیتی چندلایه داشته باشد. یعنی حتی اگر یک هکر بتواند وارد یک برنامه شود، محدودیت‌های سخت‌گیرانه معمولاً جلوی گسترش آسیب را می‌گیرند. اما ویندوز بیشتر به مجوزهای کاربر و نرم‌افزارهای آنتی‌ویروس متکی است؛ رویکردی که اگر بدافزار از خط دفاعی اولیه عبور کند، ممکن است آسیب‌پذیری‌های بیشتری ایجاد کند.

از تغییرات امنیتی ویندوز غافل نشوید!

با اینکه لینوکس به امنیت بالا مشهور است، اما نباید ویندوز را هم دست‌کم بگیرید! مایکروسافت در سال‌های اخیر تلاش کرده با استفاده از از مجموعه‌ای از ابزارها و لایه‌های حفاظتی این شکاف‌های امنیتی را کمتر کند.

اینها تغییرات امنیتی هستند که روی سیستم‌عامل ویندوز ایجاد شده‌اند:

آنتی‌ویروس Microsoft Defender

ابزار Microsoft Defender Antivirus به‌صورت پیش‌فرض روی ویندوز فعال است و از سیستم در برابر ویروس‌ها، باج‌افزارها، بدافزارها، فیشینگ و جاسوس‌افزارها محافظت می‌کند و به‌طور مداوم از طریق Windows Update به‌روزرسانی می‌شود.

در نسخه‌های جدید، عملکرد آن به حدی بهبود یافته که می‌تواند با بسیاری از آنتی‌ویروس‌های پولی رقابت کند.

قابلیت Secure Boot و BitLocker

ویندوز از قابلیت‌های Secure Boot و BitLocker برای افزایش امنیت در سطح سخت‌افزار و داده استفاده می‌کند.

Secure Boot هنگام روشن شدن سیستم بررسی می‌کند که فقط نرم‌افزارهای معتبر و دارای امضای دیجیتال اجرا شوند و از اجرای بدافزارهایی مانند روت‌کیت‌ها در مراحل ابتدایی بوت جلوگیری می‌کند.

BitLocker هم در نسخه‌های حرفه‌ای و سازمانی ویندوز، کل دیسک را رمزگذاری می‌کند تا در صورت سرقت یا دسترسی غیرمجاز به دستگاه، اطلاعات کاربر قابل بازیابی نباشد.

User Account Control (UAC)

User Account Control یا UAC یکی دیگر از لایه‌های امنیتی ویندوز است که هنگام انجام تغییرات مهم در سیستم از کاربر تأیید می‌گیرد. این قابلیت مانع از آن می‌شود که برنامه‌ها بدون اجازه کاربر تغییرات حساس در سیستم ایجاد کنند و به این ترتیب از بسیاری از حملات بدافزاری جلوگیری می‌کند؛ هرچند ممکن است در برخی مواقع برای کاربر مزاحمت ایجاد کند.

آپدیت‌های امنیتی منظم ویندوز

مایکروسافت به‌روزرسانی‌های امنیتی منظمی را به‌صورت ماهانه (معمولاً سه‌شنبه دوم ماه) و تحت عنوان Patch Tuesday منتشر می‌کند. این به‌روزرسانی‌ها آسیب‌پذیری‌های شناسایی‌شده را برطرف می‌کنند و از طریق Windows Update به‌صورت خودکار نصب می‌شوند؛ البته هر از چند گاهی هم نیاز به ری‌استارت سیستم دارد.

قابلیت Windows Sandbox و Application Guard در ویندوز

اگر برنامه‌ای را دانلود کرده‌اید و مطمئن نیستید امن است یا نه، Windows Sandbox به شما اجازه می‌دهد آن را در یک محیط کاملاً ایزوله اجرا کنید. هر اتفاقی داخل این محیط بیفتد، هیچ خطری برای سیستم اصلی ندارد و بعد از بستن آن، همه‌چیز حذف می‌شود.

قابلیت Application Guard هم در مرورگر Microsoft Edge، سایت‌های مشکوک را در محیطی جدا اجرا می‌کند تا از تهدیدات وب جلوگیری شود. این ابزارها از نظر محدودسازی برنامه‌های مشکوک، عملکردی مشابه AppArmor یا SELinux در لینوکس دارند.

امنیت ویندوز در سطح کرنل

اگرچه ویندوز دقیقاً معادل seccomp، SELinux یا AppArmor را ندارد، اما مکانیزم‌های قدرتمند خودش را در سطح کرنل ارائه می‌دهد:

• Kernel Patch Protection (PatchGuard): از تغییرات غیرمجاز در کرنل جلوگیری می‌کند و در برابر روت‌کیت‌ها دفاع می‌کند.
• Hyper-VIsolation: امکان ایجاد محیط‌های ایزوله و کانتینرها را فراهم می‌کند تا پردازش‌های پرخطر از سیستم اصلی جدا بمانند.
• Virtualization Based Security (VBS): با استفاده از Hyper-V، بخش‌های امنی از حافظه ایجاد می‌کند که از سیستم اصلی جدا هستند.

جمع‌بندی کلی

خیلی سخت است که یک جمع‌بندی کلی داشته باشیم و یکی از این دو سیستم‌عامل را «امن‌تر» معرفی کنیم؛ چون هیچ‌کدام ذاتاً «کاملاً امن‌» نیستند و مزایا و معایب خاص خودشان را دارند؛ اگر مجبور به یک نتیجه کوتاه باشیم:👇

لینوکس از نظر معماری، مدل مجوز‌ها، مقاومت در برابر بدافزارهای گسترده و برای استفاده در سرورها یک سر و گردن امن‌تر و پایدارتر از ویندوز است. ولی خب ویندوز هم از نظر اکوسیستم دفاعی قابل‌قبول است.

اگر قصد مهاجرت به لینوکس را دارید، باید بدانید که ممکن است مدتی طول بکشد تا به آن عادت کنید و شاید مجبور شوید از برخی نرم‌افزارها یا بازی‌های مورد علاقه خود صرف‌نظر کنید! اما در عوض، امنیت، سرعت، پایداری و جامعه کاربری قوی‌تری به دست می‌آورید.

اگر سوال دیگری دارید که جوابش را در این مقایسه پیدا نکردید، حتماً بپرسید تا راهنمایی‌تان کنیم.